Kaloria kalorii nie równa – o tym, jak powikłania zaburzeń odżywiania mogą modyfikować podejście do dietoterapii

Autor: Redaktor Nienazarty

Kaloria kalorii nie równa – o tym, jak powikłania zaburzeń odżywiania mogą modyfikować podejście do dietoterapii

Zaburzenia odżywiania, takie jak jadłowstręt psychiczny, bulimia czy zespół kompulsywnego objadania to choroby wpływające zarówno na stan psychiczny, jak i somatyczny osób nimi dotkniętych. Leczenie tych zaburzeń powinno przyjmować formę interdyscyplinarnych oddziaływań, obejmujących metody leczenia objawowego (redukcja symptomów i powikłań psychicznych i somatycznych zaburzenia odżywiania) oraz przyczynowego (przepracowanie głównie psychoterapeutyczne czynników źródłowych choroby oraz prewencja nawrotów). W ramach holistycznego podejścia do leczenia tych jednostek chorobowych, zaangażowanych powinno być wielu specjalistów, m.in. lekarz psychiatra, psychoterapeuta, lekarze innych specjalizacji, stomatolog, fizjoterapeta, dietetyk. Ten ostatni specjalista powinien znać specyfikę leczenia zaburzeń odżywiania, a także posiadać kompetencje z zakresu dietetyki klinicznej, biorąc pod uwagę wielość powikłań somatycznych współtowarzyszących chorobie zasadniczej.

Powikłania somatyczne, które rozwijają się w przebiegu jadłowstrętu psychicznego mają charakter ogólnoustrojowy – dotyczą wielu układów. Niekorzystne konsekwencje dotyczą m.in. układu kostnego (zmiany o charakterze osteopenii, osteoporozy), pokarmowego (zaparcia, spowolnienie opróżniania żołądka oraz pasażu jelitowego), sercowo-naczyniowego (bradykardia, hipotonia ortostatyczna, zaburzenia rytmu serca, objaw „małego serca”), zaburzeń hormonalnych (hiperkotyzolemia, zmiany na osiach: podwzgórze-przysadka-tarczyca, podwzgórze-przysadka-gonady), czy szereg zaburzeń biochemicznych (hipercholesterolemia, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, niedokrwistość, niedobory składników mineralnych i witamin). W przypadku bulimii powikłania również obejmują cały organizm. Przy niedożywieniu konsekwencje somatyczne są podobne jak w anoreksji. Specyficzne dla bulimii są przede wszystkim zmiany związane z zachowaniami kompensacyjnymi – m.in. zaparcia, niedrożność porażenna jelit, refluks żołądkowo-jelitowy, zapalenie błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego, zmiany w jamie ustnej, takie jak: erozja szkliwa, próchnica, nadżerki błony śluzowej. Naprzemienne napady objadania i zachowania mające na celu zmniejszenie bilansu energetycznego prowadzą do dysregulacji gospodarki węglowodanowej, hormonalnej, wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej. Podobne konsekwencje mogą dotyczyć pacjentów z zespołem napadowego objadania – w zależności od stopnia ciężkości zaburzenia (częstotliwości napadów) zmienia się predyspozycja do rozwoju zaburzeń metabolicznych, biochemicznych i hormonalnych, które często wymagają leczenia dietoterapeutycznego.

W przebiegu dietoterapii zaburzeń odżywiania należy jednocześnie zwracać uwagę na schemat postępowania ukierunkowany na normalizację masy i składu ciała, poprawę stanu odżywienia, a jednocześnie koncentrować się redukcji powstałych powikłań czy też uwzględnić zalecenia dietetyczne dla innych chorób dietozależnych występujących u danego pacjenta. Niezmiernie istotne jest, aby pamiętać, iż ważnym celem w dietoterapii pacjentów jest korygowanie zaburzonych postaw żywieniowych – między innymi poprzez ograniczenie obsesyjnego kontrolowania jedzenia (przykładowo: unikanie obsesyjnego ważenia produktów czy kalkulowania podaży kalorii, sztywnych rytuałów żywieniowych), edukację żywieniową, niwelowanie czarno-białego postrzegania żywności (np. w kategoriach: bezpieczne versus tuczące/zakazane). Komunikacja z pacjentem opierająca się na promowaniu zdroworozsądkowego postrzegania diety – jako bezpiecznej zarówno dla organizmu (zbilansowanie najważniejszych składników odżywczych, dostarczenie odpowiedniej ilości energii), jak i psychiki (unikanie angażowania pacjenta w nadmierną kontrolę jedzenia np. poprzez listy bezwzględnie zakazanych produktów, koncentrowania go na ściśle wyliczonej wartości kalorycznej diety itd.). Założenia diety powinny być dobierane indywidualnie do aktualnego stanu pacjenta – w kontekście stanu somatycznego (ilości, rodzaju i zaawansowania powikłań czy chorób współtowarzyszących) oraz psychicznego (aktualnego nastroju, objawów psychopatologicznych mogących wpływać na zaangażowanie pacjenta w proces dietoterapii itd.). Podczas procesu dietoterapii bardzo istotne miejsce zajmuje edukacja żywieniowa, której rolą jest nie tylko korekta błędnych przekonań na temat odżywiania, ale także redukcja negatywnych stanów emocjonalnych towarzyszących jedzeniu czy też normalizacja zachowań żywieniowych.

Autor: Agata Dutkiewicz – dietetyk, psycholog, psychoterapeuta http://www.centrum-psychodietetyki.pl/