Potrzeby i motywacje a zachowania żywieniowe

Autor: Redaktor Nienazarty

 Podobnie jak wszystkie inne zachowania człowieka – również te żywieniowe, mają na celu zaspokojenie potrzeb. Niezaspokojona potrzeba stanowi motyw do celowego działania. Według Maslowa ludzie zaspokajają swoje różne potrzeby w pewnej hierarchii, którą ilustruje tzw. piramida potrzeb

 

Każdą z tych potrzeb można połączyć z zachowaniami żywieniowymi, począwszy od tych oczywistych, jak potrzeby fizjologiczne, przez potrzeby przynależności i miłości, po potrzeby samorealizacji. Większość motywów ma związek z przynależnością do danej grupy społecznej lub są podyktowane dążeniem do zachowania zdrowia bądź życia, inne natomiast łączą się z chęcią uzyskania komfortu psychicznego.

  • Potrzeby fizjologiczne zaspokajane są poprzez spożywanie pokarmu w reakcji na odczucie głodu, by pokryć zapotrzebowanie na energię oraz niezbędne składniki odżywcze.
  • Potrzeby bezpieczeństwa realizowane są przez pewne poczucie stabilizacji i spokoju, które gwarantowane jest regularnym spożywaniem określonych pokarmów, a także poprzez poczucie oparcia w osobie przyrządzającej i podającej ten pokarm.
  • Wspólne posiłki oraz gotowanie, obdarowywanie jedzeniem stanowią wyraz przynależności, są oznaką więzi i miłości.
  • Żywność bywa stosowana dla pozyskania uznania lub potwierdzenia pozycji społecznej. Wraz z awansem w hierarchii społecznej ludzie modyfikują swój sposób żywienia: częściej bywają na przyjęciach i jadają w restauracjach, daje to poczucie prestiżu. Niekiedy przyrządzanie posiłków dla innych jest działaniem mającym na celu uzyskanie uznania i pochwały.
  • Wreszcie – potrzeby samorealizacji. Te zaspokajane są poprzez zamierzone działania motywowane samoświadomością (np. własnych preferencji, funkcjonowania własnego organizmu), chęcią spełnienia własnego potencjału i kreatywności.

Zachowania żywieniowe mogą także służyć zaspokajaniu potrzeb estetycznych. Osiągamy to poprzez dekorowanie potraw, czy dobieranie nakrycia stołowego i otoczenia, w którym spożywamy.

Warto mieć na uwadze, że nie wszystkie motywy mają charakter świadomy, niektóre z nich pozostają nieuświadomione. Takie same zachowania ludzi mogą być powodowane różnymi motywami – np. jedni kierują się walorami odżywczymi, inni smakowitością. Zwykle kilka motywów prowadzi do danego zachowania, a niekiedy są one ze sobą sprzeczne. Przykładowo – motywowani chęcią zachowania zdrowia wybralibyśmy zdrowszy produkt, który jest jednak nieodpowiednim wyborem ze względu na wyższą cenę (w sprzeczności z motywem ekonomicznym).

 

Autor: P. Tyrzyk

Źródła:

Pilska Magdalena, Jeżewska-Zychowicz Marzena, 2008, „Psychologia żywienia. Wybrane zagadnienia”, Warszawa, Wydawnictwo SGGW;

Gawęcki Jan, Roszkowski Wojciech (red.), 2009,  „Żywienie człowieka a zdrowie publiczne”, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN;