Szczęśliwa nie oznacza perfekcyjna

Autor: Anna Szuster-Frąckowiak

Dużą grupę pacjentek cierpiących na zaburzenia odżywiania cechuje nadmierny perfekcjonizm przejawiający się głównie w negatywnej samoocenie, szczególnie jeżeli dana osoba uważa swój wygląd za nieatrakcyjny.

W psychologii wprowadzono nawet pojęcie perfekcjonizmu klinicznego, który stanowi istotny czynnik ryzyka dla zaburzeń odżywiania się. Jego podstawę stanowi model samooceny polegający na stawianiu sobie wysokich wymagań i dążeniu do najwyższych osiągnięć. Własna wartość silnie powiązana jest z odniesieniem sukcesu.

Osoby perfekcjonistyczne cechuje głęboki strach przed porażką, samokrytycyzm, negatywna samoocena. Mogą też wystąpić  zniekształcenia poznawcze np. tzw. myślenie „wszystko, albo nic” – inaczej myślenie dychotomiczne. Tego rodzaju myślenie może prowadzić do nieadekwatnego postrzegania rzeczywistości.

Przykładem może być osoba, która podczas przeglądania się w lustrze dostrzeże w swoim wyglądzie nawet najmniejsze odchylenie od uznanego ideału sylwetki i na tym skupi swoją uwagę. Spowoduje to, iż całą swoją sylwetkę uzna ona za brzydką i wskazującą na rażące zaniedbania we własnym charakterze.

Obszarem szczególnej wrażliwości narażonym na zniekształcenia poznawcze kobiet cierpiących na problemy z odżywianiem jest kształt i ciężar ciała. Kobietom od wielu lat wmawia się, że ich akceptacja w społeczeństwie zależna jest głównie od atrakcyjności fizycznej. Stąd właśnie ich szczególna wrażliwość na wzorce społeczne dotyczące tego właśnie obszaru. Niejedna nastolatka po obejrzeniu kolorowej gazety pragnie wyglądem dorównać zamieszczonym tam zdjęciom supermodelek.

Prawie wszystkie przypadki zaburzeń odżywiania się rozpoczynają się od stosowania przez nastolatki i młode kobiety „normalnej” diety ograniczającej spożywanie kalorii.  W ostatnim czasie coraz szerszej krytyce poddana jest dominująca we współczesnym świecie kultura szczupłości. Wyznaczone przez nią kanony piękna kobiecej sylwetki są bardzo trudne do osiągnięcia dla przeciętnej, zdrowej kobiety.

Jednak perfekcjonizm przejawia się nie tylko w dbałości o wygląd. Już od najmłodszych lat kobiety uczone są zaspokajania potrzeb innych (męża, dzieci), zaniedbując własne. Wiele badaczek z feministycznego nurtu w psychologii koncentruje swoją uwagę na wewnętrznej niespójności ról pełnionych przez kobiety w ostatnich latach, w krajach wysoko uprzemysłowionych. Od kobiet wymaga się aby były idealnymi matkami i żonami, robiły szybką i błyskotliwą karierę zawodową, a przy tym, aby zawsze wyglądały świeżo, młodo i kwitnąco.

Anoreksja może być więc rozpatrywana w kontekście nierówności pozycji obu płci w kulturze, jako próba odzyskania kontroli nad życiem w obliczu chaosu, bezradności i pomieszania ról. Ekwiwalentem tego przejmowania kontroli nad życiem, jest kontrola nad ciałem poprzez zaprzeczanie wartości pożywienia.