Zaburzenia odżywiania wśród dzieci i młodzieży przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych

Autor: Patrycja Paradowska

W połowie czerwca mieliśmy ogromną przyjemność i zaszczyt wspomóc Fundacje Samodzielność od Kuchni podczas organizowanego przez Fundację Szkolenia dla Wychowawców pieczy zastępczej. Szkolenie poświęcone było tematyce zdrowego żywienia. My – Fundacja Głód(nie)Nażarty – ze swojej strony w osobie mgr Patrycji Paradowskiej (Dietetyk Kliniczny) przybliżyliśmy temat zaburzeń odżywiania występujących u dzieci i młodzieży.

Cieszymy się, że mogliśmy być częścią tak ważnego projektu.

Zaburzenia odżywiania wśród dzieci i młodzieży przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych

Ogromny wpływ na nasz nieprawidłowy stosunek do jedzenia, prowadzący do nadwagi i otyłości oraz zaburzeń odżywiania mają nawyki żywieniowe, które wynieśliśmy z domu. Już od najmłodszych lat budujemy swoje przyzwyczajenia żywieniowe podpatrując naszych rodziców, ale co w sytuacji, gdy dziecko z różnych powodów nie ma możliwości obserwowania rodziców podczas przygotowywania posiłków, robienia zakupów spożywczych, planowania menu? Tak się dzieje w przypadku dzieci przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych.

W naszym kraju funkcjonuje ponad 1200 placówek opiekuńczo wychowawczych. Pod ich opieką jest prawie 18 000 dzieci. Większośc podopiecznych w domu rodzinnym rzadko miała okazję zjeść pełnowartościowy, ciepły posiłek a w placówkach, do których trafiły posiłki przygotowywane są w większości przez firmy cateringowe, co uniemożliwia samodzielny wybór posiłku i naukę gotowania.

Proste umiejętności jak zrobienie zakupów spożywczych, usmażenie jajecznicy czy zrobienie kanapki wydają nam się oczywiste i rzadko zastanawiamy się jak to się stało, że posiedliśmy te umiejętności. Tymczasem odpowiedź jest bardzo prosta, nauczyliśmy się ich od naszych rodziców. Już od najmłodszych lat budujemy swoje przyzwyczajenia żywieniowe podpatrując naszych rodziców i innych członków rodziny.

Co jednak w sytuacji, gdy dziecko z różnych powodów nie ma możliwości obserwowania rodziców podczas przygotowywania posiłków, robienia zakupów spożywczych, planowania menu?

Tak się dzieje w przypadku dzieci przebywających w instytucjonalnych domach dziecka. Programy przygotowujące do samodzielnego życia, realizowane w placówkach opiekuńczo-wychowawczych nie zawierają w swoich programach nauki gotowania. Dlatego, po opuszczeniu placowki, większośc osób nie potrafi wykonać prawidłowo zakupów spożywczych a co dopiero przygotować pełnowartościowy posiłek. Często prowadzi to do korzystania z gotowych dań serwowanych w barach typu fastfood, korzystanie z żywności wysoko przetworzonej o niskiej wartości odżywczej. Taki sposób żywienia  nie tylko rujnuje domowy budżet ale zazwyczaj prowadzi najpierw do pojawienia się nadwagi i otyłości a następnie do chorób dietozależnych.

Brak umiejętności przygotowania domowego, pełnowartościowego posiłku zwiększa również ryzyko rozwoju zaburzeń odżywiania. Młodzież opuszczająca placówki wychowawcze często po raz pierwszy w życiu ma możliwości podejmowania samodzielnych decyzji, co może dawać złudne poczucie kontroli nad własnym życiem. Jednocześnie może być sytuacją bardzo stresującą dla osoby, za którą ktoś inny dotychczas podejmował większość decyzji. Jest to niestety prosta droga do pojawienia się różnego rodzaju zaburzeń odżywiania od objadania emocjonalnego, kompulsywnego jedzenia, napadowego objadania się po bulimię i anoreksję.

Jedzenie jest jedną z najważniejszych sfer w życiu człowieka. Odczuwane przez nas negatywne emocje są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne choroby somatyczne również bywają związane z jego zaburzeniem. We wczesnym okresie życia dziecko jest całkowicie zależne od opiekunów, w tym również w kwestiach związanych z odżywianiem.

Miejsce, w którym przebywa dziecko, niezależnie od tego czy jest to dom rodzinny czy placówka opiekuńcza, jest głównym środowiskiem, w którym kształtowane są zwyczaje żywieniowe (wspólne bądź nie spożywanie posiłków, zdrowy bądź niezdrowy sposób odżywiania, przekonania dotyczące jedzenia, stosunek do własnego ciała). 

Zaburzenia odżywiania najczęściej kojarzone są z wychudzenia i wyniszczenia organizmu, jednak nie należy zapominac o tym, że mogą one prowadzić również do nadwagi i otyłości. Ignorowane przez otoczenie lub skutecznie ukrywane mogą być również przyczyną groźnych dla zdrowia i życia zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu takich jak – zmiany w narządach wewnętrznych, zaburzenia wodno-elektrolitowe, hormonalne i metaboliczne. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie problemu. Pozwala to uniknąć zdrowotnych konsekwencji zaburzeń odżywiania oraz zwiększa szanse na wyleczenie.

Istotna dla wczesnego wykrycia problemu jest wysoka świadomość oraz rzetelna edukacja opiekunów sprawujących pieczę nad młodzieżą z placówek opiekuńczo-wychowawczych z zakresu zaburzeń odżywiania oraz prawidłowego żywienia. Również edukacja samych podopiecznych w tematyce zdrowego żywienia oraz nauka gotowania poprawiają stosunek do jedzenia, zmniejszając ryzyko rozwoju poważnych zaburzeń odżywiania  wśród dzieci i młodzieży przebywających w placówkach opiekuńczych.